W tym artykule przyjrzymy się, czym naprawdę jest trauma, skąd się bierze, jakie daje objawy i jak można się z nią łagodnie obchodzić.
Trauma to jedno z tych pojęć, które w ostatnich latach słyszymy coraz częściej. Jednocześnie wokół niego narosło wiele mitów i nieporozumień. Z jednej strony mówimy o dramatycznym zdarzeniu, jakim jest wojna czy śmierć bliskiej osoby, z drugiej strony – o „małych traumach” dnia codziennego.
W rzeczywistości trauma dotyczy większości z nas i – mimo to, że jest trudnym doświadczeniem – tak też może stać się początkiem pozytywnej zmiany.
W życiu doświadczamy wielu sytuacji, które wpływają na nasz układ nerwowy. Niektóre z nich dotyczą nas bezpośrednio, inne obserwujemy jako świadkowie. W ten sam sposób zarówno trudne wydarzenia, jak i pozornie błahe mogą mieć ogromny wpływ na nasze samopoczucie.
Czym jest trauma?
Trauma to normalna reakcja na nienormalne wydarzenie. Nie jest to choroba ani oznaka słabości. Tak jak podkreślał Peter Levine – twórca metody Somatic Experiencing – trauma nie tkwi w samym wydarzeniu, ale w naszym układzie nerwowym, który został przeciążony i nie zdążył się zregenerować.
Innymi słowy: trauma to wszystko, co było za szybko, za dużo (zbyt intensywnie), zbyt wcześnie. Może to być zarówno bolesne przeżycie np. wypadek, jak i pozornie przyjemne, ale zbyt intensywne i przytłaczające doświadczenie np. ekstremalna atrakcja jaką może być kolejka na wesołym miasteczku dla małego dziecka i jego dopiero rozwijającego się układu nerwowego.
Poniżej przytaczam kilka definicji traumy:
„Trauma jest zniszczeniem ochronnej bariery chroniącej przed (prze)stymulowaniem, prowadzącym do przytłaczającego poczucia bezsilności.” – Zygmunt Frued
„Normalna reakcja na nienormalne wydarzenie.” – Shalev
„Trauma jest w układzie nerwowym, nie w wydarzeniu.” – Peter Levine
„Trauma wydarza się, kiedy organizm jest napięty, przeciążony ponad swoją zdolność regulowania stanów pobudzenia. Dotknięty traumą układ nerwowy ulega dezorganizacji, załamuje się i nie może sam siebie przywrócić do stanu równowagi. Objawia się to poprzez powszechne fiksacje i utratę podstawowej zdolności utrzymania rytmu i do samoregulacji pobudzenia, zachowania orientacji, bycia obecnym i doświadczania płynącego nurtu życia.” – Peter Levine
Skąd bierze się trauma?
Przyczyny traumy bywają oczywiste – jak wypadki, wojna, przemoc – ale też mogą to być z pozoru mało znaczące zdarzenia, które w konsekwencji odciskają trwały ślad w naszym ciele i psychice.
Na przykład nieplanowana ciąża, zagrożenie aborcją, oddzielenie od mamy po porodzie, znieczulenie, narkoza czy zabiegi chirurgiczne i dentystyczne – wszystkie te doświadczenia mogą być zapisane w naszym układzie nerwowym.
Podobnie do tego rozstania, przeprowadzki, wypadki czy nawet unieruchomienie nogi w gipsie. W opozycji do tego, co często słyszymy „dzieci nic nie pamiętają” albo „to drobiazg, weź się w garść”, badania i doświadczenia terapeutyczne pokazują, że nawet najdrobniejsze zdarzenia mogą odciskać piętno.
Możemy nie pamiętać konkretnego zdarzenia, ponieważ miało ono miejsce bardzo wcześnie – przed rozwinięciem pamięci jawnej. Mimo to nasze ciało pamięta i w konsekwencji wpływa to na nasze myśli, emocje, zachowania i schematy postępowania. W rzeczywistości jesteśmy jak taśma magnetofonowa, która zapisuje różne doświadczenia, a potem – wcześniej czy później – je odtwarza.
Im wcześniejsze jest dane zdarzenie, tym silniejszy ma na nas wpływ. Dlatego doświadczenia z okresu prenatalnego czy pierwszych lat życia bywają szczególnie znaczące. To właśnie wtedy kształtuje się nasz układ nerwowy i wzorce reagowania. W sumie można powiedzieć, że trauma nie zawsze wiąże się z wielkimi tragediami – czasami rodzi się z pozornie niewielkich wydarzeń, które jednak zostawiają w nas głęboki ślad.
Źródeł traumy jest wiele. Można je podzielić na kilka grup:
Przed poczęciem: wcześniejsze poronienia, trudności z poczęciem, zbyt wczesna ciąża po stracie.
Doświadczenia prenatalne i okołoporodowe: nieplanowana ciąża, zagrożenie aborcją, poronieniem, stres i choroby mamy w ciąży, komplikacje okołoporodowe np. cesarskie cięcie, poród opóźniony, wywoływany, kleszczowy, owinięcie pępowiną, oddzielenie od mamy zaraz po porodzie, pobyt w inkubatorze, zagrożenie życia mamy bądź dziecka, oddzielenie od mamy po narodzinach, niepełnosprawność.
Stres związany z procedurami medycznymi: zastrzyki, znieczulenie, narkoza, różne, operacje, rehabilitacja, dentysta.
Stany pourazowe i powypadkowe: po złamaniach, urazach głowy, upadkach, wypadkach.
Przewlekłe choroby.
Doświadczenie straty: śmierć bliskiej osoby, nagła utrata pracy, rozstanie, rozwód, przeprowadzka.
Nadużywanie alkoholu czy narkotyków.
Bycie świadkiem trudnego zdarzenia.
Przemoc psychiczna, fizyczna i seksualna.
Środowiskowe czynniki stresogenne: wojna, katastrofy naturalne, ekstremalne temperatury oraz hałasy o wysokim natężeniu, eksplozje.
Środowiskowe czynniki stresogenne: wojna, katastrofy naturalne, ekstremalne temperatury oraz hałasy o wysokim natężeniu, eksplozje.
Marginalizacja, dyskryminacja i niesprawiedliwość społeczna
Trauma transgeneracyjna: dziedziczone skutki trudnych wydarzeń poprzednich pokoleń.
Jakiekolwiek zdarzenie, które osoba odbierze, za trudne.
Każda osoba reaguje inaczej – to, co dla jednego będzie tylko stresem, dla innego może stać się traumą. Wszystko zależy m.in. od wcześniejszych doświadczeń, odporności i dostępnych zasobów.
Jak reagujemy na traumę?
Podczas trudnych wydarzeń nasz organizm uruchamia mechanizmy obronne. Najczęściej są to:
- Walka – próbujemy zmierzyć się z zagrożeniem.
- Ucieczka – staramy się uniknąć niebezpieczeństwa.
- Zamarcie – ciało nieruchomieje, pojawia się odrętwienie, dysocjacja.
Wszystkie trzy reakcje są naturalne i pojawiają się automatycznie. Problem zaczyna się wtedy, gdy układ nerwowy „utknie” w jednym ze stanów i nie wraca do równowagi.
Objawy traumy
Trauma zapisuje się w ciele i układzie nerwowym. Objawy mogą pojawiać się zarówno od razu, jak i wiele lat później.
Z jednej strony mogą występować objawy nadmiernego pobudzenia tj. hiperaktywność, drażliwość, z drugiej – objawy wycofania tj. apatia, brak energii. Mimo to wszystkie te reakcje są naturalnymi próbami radzenia sobie z przeciążeniem.
Trudności poznawcze – problemy z koncentracją, skupieniem, luki w pamięci zwłaszcza dotyczące traumy, poczucie dezorientacji i braku kontroli.
Zaburzenia snu – bezsenność lub nadmierna senność, koszmary, powtarzające się sny związane z traumą, nagłe budzenie się z lękiem.
Przeciążenie emocjonalne– ataki paniki, silny niepokój, wstyd, poczucie bezradności i bezsilności.
Nastrój i energia – depresja, apatia, brak energii do życia, letarg, chroniczne zmęczenie, nadpobudliwość, skrajne zmiany nastroju.
Reakcje obronne – hiperczujność, przesadna ostrożność, lęk przed byciem obserwowanym lub śledzonym, kompulsywne sprawdzanie.
Przeżywanie traumy na nowo – obsesyjne wracanie do wydarzenia, ciągłe opowiadanie o nim, natrętne myśli i obrazy.
Regulacja emocji – drażliwość, niekontrolowane wybuchy gniewu, przesadzone reakcje, zamartwianie się.
Obraz siebie – nadmierna samokrytyka, obwinianie siebie, poczucie winy, fatalizm („na pewno stanie się coś złego”).
Relacje z innymi - trudności w bliskości, zaburzone relacje, alienacja, poczucie niezrozumienia, lęk przed samotnością.
Funkcjonowanie ciała – chroniczny ból, napięcie mięśniowe, problemy z trawieniem, rozregulowane nawyki żywieniowe - przejadanie się/niedojadanie, nadużywanie alkoholu, narkotyków, utrata zainteresowania seksem.
Droga do zdrowienia
Dobra wiadomość jest taka, że trauma nie musi być wyrokiem. Wręcz przeciwnie – może stać się początkiem transformacji i źródłem wewnętrznej siły. Jak to możliwe? Ważne jest kilka elementów.
6 ważnych elementów w drodze do zdrowienia
Świadomość i akceptacja – zauważenie i uznanie, że reakcje ciała są normalne i służą przetrwaniu.
Regulacja układu nerwowego – poprzez świadome zatrzymywanie się, orientację w otoczeniu, ugruntowanie czy oddech.
Praca z ciałem – delikatny ruch, wytrząsanie, dotyk, techniki somatyczne, które pozwalają rozładować napięcie i podnieść energię.
Wsparcie terapeutyczne – np. metoda Somatic Experiencing, która koncentruje się na odzyskiwaniu równowagi poprzez ciało i regulację pracy układu nerwowego.
Dbanie i rozwijanie zasobów – odpoczynek, relacje, aktywności, które sprawiają przyjemność i przynoszą ukojenie.
Tak jak mówi Peter Levine:
„Trauma jest faktem wszechobecnym w naszym życiu, ale nie musi być wyrokiem. Właściwie potraktowana może stać się źródłem przebudzenia i siły.”
Moja oferta – Spotkania indywidualne
Indywidualne spotkania
Jeżeli potrzebujesz wsparcia w uwalnianiu traumy z ciała i regulacji układu nerwowego zapraszam na indywidualne spotkania. Zobacz, jak pracuje.
Na zakończenie
Trauma jest częścią ludzkiego doświadczenia – z jednej strony bolesną, z drugiej strony mogącą prowadzić do wzrostu. Podobnie do wiru traumy, który wciąga, tak też istnieje wir zdrowienia który „wyciąga” – są nim zasoby i techniki regulacji układu nerwowego.
Można powiedzieć, że każdy z nas ma zdolność do powrotu do równowagi. W końcowej analizie najważniejsze jest, by uczyć się rozpoznawać sygnały ciała, dawać sobie czas na regenerację i – w razie potrzeby – korzystać ze wsparcia specjalistów.
Podsumowując – trauma to nie wyrok. To wezwanie do uważności, do troski o siebie i do odkrywania siły, która drzemie w każdym z nas.
Sklep docensiebie.pl
